De economie groeit nooit in een rechte lijn. Ze beweegt omhoog en omlaag, in een terugkerend ritme. Dat ritme heet conjunctuur: de schommelingen in economische groei op de korte termijn. Periodes van sterke groei wisselen af met periodes van zwakkere groei of krimp. Als je begrijpt wat conjunctuur is, snap je meteen waarom bedrijven soms volop personeel aannemen en soms juist ontslaan, en waarom de overheid soms bezuinigt en soms extra uitgeeft.
Wat is conjunctuur precies?
Conjunctuur beschrijft hoe de totale productie van een land zich op een bepaald moment ontwikkelt. Economen meten dit aan de hand van het bruto binnenlands product, ook wel bbp. Als de economie groeit, stijgt het bbp. Als de economie krimpt, daalt het.
Het woord conjunctuur verwijst niet naar de groei op de lange termijn, maar naar de kortetermijnschommelingen daarin. Denk aan golven op zee: het water stijgt en daalt, maar de zeespiegel zelf verandert daar niet door. Zo ook met de economie: de langetermijntrend loopt langzaam omhoog, maar de conjunctuur beweegt er doorheen als een golf.
De vier fases van de conjunctuurcyclus
De conjunctuur doorloopt steeds opnieuw een cyclus van vier fases. Die cyclus wordt ook wel de conjunctuurcyclus genoemd.
- Hoogconjunctuur: De economie draait op volle toeren. Bedrijven produceren veel, de werkloosheid is laag en consumenten geven vrijuit geld uit. De vraag naar goederen en diensten is hoog.
- Neergang: De groei neemt af. Bedrijven worden voorzichtiger, investeringen worden uitgesteld en consumenten houden de hand op de knip. Als de krimp twee kwartalen op rij aanhoudt, spreken economen van een recessie.
- Laagconjunctuur: De economie bevindt zich op een dieptepunt. De werkloosheid is hoog, bedrijven draaien verlies of sluiten, en de bestedingen zijn laag. Dit is het diepste punt van de golf.
- Herstel: De economie trekt weer aan. Investeringen nemen toe, de werkgelegenheid groeit en het vertrouwen van consumenten stijgt. De cyclus begint opnieuw.
Hoe meten we de conjunctuur?
In Nederland houdt het Centraal Bureau voor de Statistiek, het CBS, de conjunctuur nauwlettend in de gaten. Het CBS kijkt onder meer naar de groei van het bbp, de werkloosheidscijfers, het consumentenvertrouwen en de industriële productie. Op basis van die cijfers maakt het CBS elke maand een conjunctuurbericht.
Een handige manier om de conjunctuur te begrijpen is de conjunctuurklok van het CBS. Die klok laat zien in welke fase de economie zich bevindt, gebaseerd op een combinatie van indicatoren. Zo kun je in één oogopslag zien of de economie in de lift zit of juist afkoelt.
Wat zijn de oorzaken van conjunctuurschommelingen?
De conjunctuur wordt beïnvloed door een heleboel factoren tegelijk. Dat maakt het lastig om precies aan te wijzen waarom een economie groeit of krimpt. Een paar veelvoorkomende oorzaken zijn:
- Veranderingen in het consumentenvertrouwen. Als mensen bang zijn voor de toekomst, geven ze minder uit. Dat heeft direct effect op bedrijven.
- Internationale handel. Nederland is een open economie. Als het slecht gaat met grote handelspartners zoals Duitsland, merkt Nederland dat ook.
- Rentestanden. Een hoge rente maakt lenen duurder, wat investeringen remt. Een lage rente stimuleert juist investeringen en bestedingen.
- Externe schokken. Denk aan een pandemie, een oorlog of een energiecrisis. Zulke gebeurtenissen kunnen de conjunctuur abrupt omgooien.
Wat betekent conjunctuur voor jou persoonlijk?
Conjunctuur klinkt abstract, maar je merkt het in het dagelijks leven. Tijdens hoogconjunctuur zijn er meer banen, stijgen salarissen sneller en worden bedrijven optimistischer. Tijdens laagconjunctuur worden mensen vaker ontslagen, zijn er minder vacatures en lopen bedrijven meer risico op faillissement.
Ook de overheid speelt in op de conjunctuur. Bij een recessie geeft de overheid vaak meer geld uit om de economie een duwtje te geven. Dat kan door extra te investeren in infrastructuur of door belastingen tijdelijk te verlagen. Bij een overheitte economie doet de overheid juist het tegenovergestelde en remt ze de groei af.
Conjunctuur versus structuur: wat is het verschil?
Conjunctuur gaat over kortetermijnschommelingen. Structuur gaat over de langetermijnontwikkeling van een economie. Een land kan structureel groeien door betere technologie, meer opgeleide werknemers of slimmere infrastructuur. Die groei heeft niets te maken met de conjunctuur. Het onderscheid is belangrijk: een economische teruggang kan tijdelijk zijn door conjunctuur, maar ook structureel als de onderliggende economie niet meeverandert met de tijd.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen hoogconjunctuur en laagconjunctuur?
Bij hoogconjunctuur groeit de economie snel, is er weinig werkloosheid en is het vertrouwen van consumenten en bedrijven hoog. Bij laagconjunctuur is de groei laag of negatief, stijgt de werkloosheid en zijn bedrijven en consumenten voorzichtig met uitgeven.
Hoe lang duurt een conjunctuurcyclus gemiddeld?
Een volledige conjunctuurcyclus duurt gemiddeld ergens tussen de vijf en tien jaar, maar dat verschilt sterk per periode en per land. Er is geen vaste tijdsduur. Externe schokken zoals een financiële crisis of een pandemie kunnen de cyclus flink verstoren.
Wat is een recessie en wanneer spreek je daarvan?
Een recessie is een periode van economische krimp. Economen spreken officieel van een recessie als de economie twee kwartalen achter elkaar krimpt. Een recessie valt binnen de neergangs- of laagconjunctuurfase van de conjunctuurcyclus.
Kan de overheid de conjunctuur beïnvloeden?
Ja, de overheid kan de conjunctuur beïnvloeden via begrotingsbeleid. In slechte tijden kan ze meer investeren of belastingen verlagen om de economie te stimuleren. In goede tijden kan ze juist bezuinigen of belastingen verhogen om oververhitting te voorkomen. Ook de centrale bank speelt een rol via het rentebeleid.
