Erven en schenken zijn twee manieren om vermogen over te dragen aan dierbaren, en slim gebruik van beide kan veel erfbelasting besparen. Wie tijdig nadenkt over schenken tijdens het leven, zorgt ervoor dat een groter deel van het vermogen terechtkomt bij de mensen om wie het gaat. Tegelijk is het verstandig om je wensen goed vast te leggen, zodat naasten na je overlijden weten waar ze aan toe zijn.
Dit artikel legt uit hoe erven en schenken werken, welke vrijstellingen en tarieven gelden, wanneer schenken slim is en waar je op moet letten om fouten te voorkomen.
Wat is erven en hoe werkt erfbelasting?
Erven betekent dat je na het overlijden van iemand bezittingen of geld ontvangt. In Nederland betaal je over een erfenis erfbelasting (vroeger: successierecht). Hoeveel je betaalt, hangt af van je relatie tot de overledene en de hoogte van het bedrag dat je erft. Partners en kinderen betalen minder dan verdere familieleden of niet-familieleden.
De Belastingdienst hanteert twee schijven voor erfbelasting. Over het deel van de erfenis tot een bepaald bedrag geldt een lager tarief; daarboven een hoger tarief. Voor partners en kinderen liggen die tarieven (naar schatting rond 10% en 20% in 2026) lager dan voor andere erfgenamen, die al snel 30% tot 40% betalen. Bovendien gelden er vrijstellingen: een partner erft een flink deel belastingvrij, kinderen een kleiner bedrag en verdere erfgenamen een bescheiden vrijstelling. Controleer de actuele bedragen altijd via de Belastingdienst, want deze worden jaarlijks aangepast.
Schenken tijdens je leven: zo verlaag je de erfbelasting
Door al tijdens je leven te schenken, verklein je je nalatenschap en bespaar je erfbelasting. De ontvanger betaalt over een schenking schenkbelasting, maar die tarieven en vrijstellingen zijn vergelijkbaar met die van de erfbelasting. Het grote voordeel: je kunt elk jaar een belastingvrij bedrag schenken, zodat vermogen geleidelijk overgaat zonder dat er belasting over betaald wordt.
De jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen aan kinderen bedraagt naar schatting rond 6.000 euro in 2026. Voor schenkingen aan anderen geldt een lagere vrijstelling van enkele duizenden euro’s. Spreid je schenkingen over meerdere jaren, dan loopt het belastingvrij overgedragen bedrag snel op. Stel: je schenkt je kind jaarlijks het vrijgestelde bedrag over tien jaar, dan is er belastingvrij een aanzienlijk vermogen overgedragen zonder dat er ook maar een cent erfbelasting over verschuldigd is.
Eenmalig verhoogde vrijstelling voor kinderen
Naast de jaarlijkse vrijstelling bestaat er een eenmalig verhoogde vrijstelling voor kinderen tussen de 18 en 40 jaar. Dit hogere bedrag mag je in één keer belastingvrij schenken, maar alleen als het kind het geld gebruikt voor een specifiek doel. Tot voor kort gold er ook een zogeheten jubelton voor de eigen woning, maar die regeling is inmiddels afgeschaft. Controleer via de Belastingdienst welke verhoogde vrijstellingen op dit moment nog gelden, want dit terrein verandert regelmatig door politieke besluiten.
Testament: jouw wensen, jouw regels
Zonder testament verdeelt de wet de erfenis. Dat hoeft niet overeen te komen met wat jij wilt. Met een testament leg je zelf vast wie wat krijgt, wie eventueel wordt overgeslagen en wie als voogd over je kinderen optreedt. Je kunt ook een executeur aanwijzen: iemand die de nalatenschap afwikkelt en ervoor zorgt dat alles soepel verloopt.
Let op de legitieme portie. Kinderen hebben wettelijk recht op een minimaal deel van de nalatenschap, ook als je hen in je testament uitsluit. Dit bedraagt de helft van wat ze wettelijk zouden erven. Je kunt kinderen dus niet volledig onterven, maar je kunt hun aandeel wel beperken tot dit wettelijk minimum.
Schenken op papier: een alternatieve manier
Heb je geen liquide geld beschikbaar, maar wil je toch schenken? Dan is schenken op papier een optie. Je erkent dan een schuld aan de ontvanger (bijvoorbeeld je kind), maar betaalt die pas uit na je overlijden. Het kind ontvangt dus pas daadwerkelijk geld als jij er niet meer bent, maar de schenking telt al mee voor de belasting. Voorwaarde: je moet jaarlijks minimaal een bepaalde rente betalen over het geschonken bedrag. Doe je dat niet, dan erkent de Belastingdienst de schenking niet. Een notaris kan je hierbij helpen.
Wanneer is schenken juist niet verstandig?
Schenken klinkt aantrekkelijk, maar het is niet altijd slim. Een paar situaties om rekening mee te houden:
- Je hebt het geld zelf nog nodig, bijvoorbeeld voor zorgkosten op latere leeftijd.
- Je schenkt aan iemand met schulden. Schuldeisers kunnen het geschonken geld opeisen als de ontvanger in financiële problemen zit.
- Je schenkt te kort voor overlijden. De Belastingdienst kan schenkingen van kort voor het overlijden alsnog als onderdeel van de nalatenschap beschouwen (de zogeheten 180-dagenregel).
- Je hebt een aanvullende bijstandsuitkering of eigen bijdrage voor zorg. Schenkingen kunnen gevolgen hebben voor je recht op toeslagen of bijdragen.
Praktische stappen om te beginnen
Wil je je nalatenschap goed regelen? Een logische volgorde:
- Breng je financiële situatie in kaart: wat heb je, wat geef je misschien uit en wat wil je nalaten?
- Bespreek je wensen met je partner en kinderen, zodat er geen verrassingen zijn.
- Ga naar een notaris voor een testament en eventueel een schenkingsplan.
- Maak gebruik van de jaarlijkse vrijstellingen zolang dat in je situatie past.
- Leg ook praktische zaken vast: bankgegevens, verzekeringen, digitale accounts en wachtwoorden. Dat maakt het voor naasten een stuk eenvoudiger na je overlijden.
Veelgestelde vragen over erven en schenken
Moet je altijd een notaris inschakelen bij schenken?
Niet altijd. Gewone geldschenkingen hoef je niet bij de notaris te regelen. Maar wil je schenken op papier vastleggen, een testament maken of een woning schenken? Dan is een notaris verplicht.
Wat als er geen testament is?
Dan geldt het wettelijk erfrecht. De wet verdeelt de erfenis over de partner en kinderen. Zijn er geen kinderen, dan komen andere familieleden in aanmerking. Dit kan anders uitpakken dan je zou willen, dus een testament is bijna altijd aan te raden.
Kan ik een goed doel opnemen in mijn testament?
Ja. Een erkend goed doel (ANBI) betaalt geen erfbelasting over wat het erft of ontvangt als schenking. Dat maakt nalaten aan een goed doel fiscaal aantrekkelijk, zowel voor jou als voor de organisatie.
Geldt de schenkingsvrijstelling ook voor kleinkinderen?
Ja, maar de jaarlijkse vrijstelling voor kleinkinderen is lager dan die voor kinderen. Controleer via de Belastingdienst welk bedrag in het actuele jaar geldt.
Goed nadenken over erven en schenken kost tijd, maar betaalt zich terug. Door vroeg te beginnen, de jaarlijkse vrijstellingen te benutten en je wensen schriftelijk vast te leggen, voorkom je onnodige belasting en onduidelijkheid voor je naasten. Een gesprek met een notaris of financieel adviseur helpt om de keuzes te maken die het beste bij jouw situatie passen.
