Schenken op papier zonder notaris is mogelijk, maar er geldt één belangrijke voorwaarde: je moet nog minimaal 180 dagen leven na het opstellen van de schenkingsovereenkomst. Doe je dat niet, dan wordt de schenking alsnog belast in de erfbelasting. Dit maakt de papieren schenking zonder notaris een aantrekkelijke maar gevoelige constructie.
Bij een schenking op papier geef je je kind of een ander familielid een bedrag, maar je betaalt dat geld niet direct uit. In plaats daarvan legt je het vast op papier: je erkent dat je een schuld hebt aan de ontvanger. De ontvanger krijgt pas het geld als jij overlijdt, via de erfenis. Zolang jij leeft, betaal je over die schuld elk jaar rente. Dat is precies waarom de Belastingdienst dit als een schenking beschouwt en waarom er regels aan vastzitten.
Wanneer heb je geen notaris nodig?
Voor de meeste schenkingen is een notariële akte verplicht. Maar voor een schenking op papier geldt een uitzondering: je mag dit ook onderhands regelen, dus zonder tussenkomst van een notaris. Je legt de afspraken dan vast in een onderhandse akte, een gewoon schriftelijk document dat je zelf (of met juridische hulp) opstelt.
Die onderhandse akte moet wel aan een aantal eisen voldoen. Hij moet de namen van de schenker en ontvanger bevatten, het bedrag van de schenking, de datum, en de afspraak over de jaarlijkse rente. Beide partijen ondertekenen het document. Bewaar het daarna zorgvuldig, want bij overlijden moet de erfgenaam kunnen aantonen dat de schenking rechtsgeldig was.
De 180-dagenregel: het grootste risico bij schenken op papier zonder notaris
Dit is het punt waar het bij schenken op papier zonder notaris het vaakst misgaat. Als je overlijdt binnen 180 dagen na het opmaken van de akte, beschouwt de Belastingdienst de schenking als een onderdeel van je nalatenschap. De ontvanger betaalt dan erfbelasting over dat bedrag, terwijl het juist de bedoeling was om die belasting te vermijden.
Bij een notariële schenking op papier geldt deze 180-dagenregel ook, maar er is een verschil. Wanneer je met een notaris werkt en ziek of oud bent, kan de notaris in sommige gevallen eerder ingrijpen of advies geven over de timing. Doe je het zonder notaris, dan rust die verantwoordelijkheid volledig bij jezelf. Je moet zelf goed in de gaten houden wanneer je de akte opmaakt en of je gezondheid dat risico toelaat.
De renteverplichting: verplicht en niet onderhandelbaar
Om de schenking fiscaal geldig te laten zijn, moet je elk jaar rente betalen aan de ontvanger. De Belastingdienst schrijft voor dat deze rente minimaal 6% per jaar moet zijn over het geschonken bedrag. Betaal je die rente niet, dan erkent de Belastingdienst de schenking niet en wordt het hele bedrag bij overlijden gewoon als erfenis belast.
Een rekenvoorbeeld: je schenkt op papier 50.000 euro aan je kind. Je bent dan verplicht om jaarlijks minimaal 3.000 euro rente (6% van 50.000) aan je kind te betalen. Doe je dat niet in een bepaald jaar, dan verlies je over dat jaar het belastingvoordeel. Sommige ouders vergeten dit, of ze doen het een tijdje maar stoppen er dan mee. Dat is een veelgemaakte fout.
Wat leg je precies vast in de akte?
Een onderhandse akte voor een schenking op papier zonder notaris bevat doorgaans de volgende onderdelen:
- De volledige namen en adressen van schenker en ontvanger
- Het geschonken bedrag
- De datum van de schenking
- De afgesproken rente (minimaal 6% per jaar)
- De handtekeningen van beide partijen
Het is verstandig om ook vast te leggen wanneer en hoe de rente wordt betaald, bijvoorbeeld elk jaar op een vaste datum. Zo kun je achteraf aantonen dat de rente daadwerkelijk is overgemaakt. Bewaar bankafschriften als bewijs.
Wanneer is een notaris wél verstandig?
Schenken op papier zonder notaris bespaart kosten, maar het is niet altijd de slimste keuze. In een aantal situaties weegt het gemak niet op tegen de risico’s. Overweeg een notaris als:
- Je gezondheid onzeker is en de 180-dagentermijn een reëel risico vormt
- Je meerdere kinderen hebt en je wil voorkomen dat er discussie ontstaat over de verdeling
- Het bedrag hoog is en de financiële belangen groot zijn
- Je niet zeker weet of je de akte juridisch correct opstelt
Een notaris kan ook helpen bij aanvullende afspraken, zoals wat er gebeurt als de ontvanger eerder overlijdt dan jij. Die situaties zijn bij een onderhandse akte minder goed geregeld.
Een papieren schenking zonder notaris werkt prima als je gezond bent, de rente elk jaar netjes betaalt en de akte zorgvuldig bewaart. Maar het vraagt discipline en aandacht voor de regels. Laat je op zijn minst eenmalig adviseren door een financieel of juridisch adviseur als je dit wil doen, zodat je zeker weet dat alles klopt.
