De merel winter is voor veel mensen een vertrouwd beeld: een zwarte vogel die rustig over het gazon loopt terwijl de temperatuur daalt. Toch weten de meeste mensen weinig over hoe dit dier het koudste seizoen doorkomt. De merel is de meest voorkomende broedvogel van Nederland, en juist in de winter laat hij zien hoe goed hij zich heeft aangepast aan ons klimaat. Dat maakt hem extra interessant om te volgen, zeker als de eerste vorst verschijnt en de tuin stil lijkt te worden.
Wat de merel zo bijzonder maakt als standvogel
Het grootste deel van de Nederlandse merels blijft het hele jaar in ons land. Ze trekken niet weg als het kouder wordt, maar zoeken hun voedsel gewoon door in parken, tuinen en bosranden. Een kleiner deel van de populatie vliegt in september en oktober naar warmere gebieden, zoals Engeland, Spanje of Portugal. Die vogels keren in het voorjaar terug. De merels die blijven, worden standvogels genoemd. Ze kennen hun territorium goed en weten precies waar ze eten kunnen vinden, zelfs als de grond bevroren is. Dat voordeel weegt op tegen de risico’s van de kou.
Wat eet een merel als de grond bevroren is
In de zomer zijn regenwormen het favoriete voedsel van de merel. Die zijn in de winter moeilijker te bereiken als de aarde hard is. Daarom schakelt de vogel dan over op bessen en ander fruit dat nog aan struiken of bomen hangt. Denk aan de bessen van de hulst, de vlier of de lijsterbes. Dat is ook de reden dat merelaars, zoals de vogel soms wordt genoemd, zo graag in tuinen met besbomen worden gezien. Ze pikken snel en efficiënt, en ze zijn niet te beroerd om het voedsel van andere vogels af te troggelen. Wie in de winter een schaal appels of rozijnen in de tuin legt, kan rekenen op een bezoek van de zwarte tuingast.
Hoe de merel de winter fysiek doorstaat
Vogels hebben slim omgegaan met de kou door een laagje vet op te bouwen voor de winter. De merel doet dit ook. In de herfst eet hij meer dan normaal om reserves op te slaan. Daarnaast kunnen vogels hun veren opzetten, waardoor er een laag warme lucht tussen de veren en de huid ontstaat. Dat werkt als een natuurlijke jas. Op koude nachten zoeken merels een beschutte plek op, zoals een dichte struik of een conifeer. Daar zitten ze rustig en verliezen ze zo weinig mogelijk lichaamswarmte. Hoe strenger de winter, hoe meer energie ze nodig hebben. Bij extreme vorst of diepe sneeuw stijft de sterfte onder kleine vogels snel op. Toch herstellen de aantallen merels zich doorgaans snel zodra het lente wordt.
Wat je zelf kunt doen voor merels in de winter
Veel mensen willen tuinvogels helpen in de koude maanden, en dat is goed mogelijk met kleine aanpassingen. Een voederplaats met fruit, zachte vogelkost of geweekt brood trekt merels aan. Zorg er wel voor dat het voer niet op de grond schimmelt, want dat kan de vogels ziek maken. Een ondiepe bak met schoon water is minstens zo nuttig, want drinkwater is schaars als alles bevroren is. Merels drinken regelmatig en gebruiken water ook om hun veren schoon te houden. Wie de tuin niet te netjes opruimt in de herfst, doet de vogels ook een groot plezier. Bladhopen en ongesnoeid struikgewas bieden schuilplaatsen en bevatten vaak insecten en larven die als extra voedsel dienen. Zo wordt een gewone achtertuin een toevluchtsoord voor de zwartgevlekte zanger van de wintermaanden.
Veelgestelde vragen over merel winter
Trekken alle merels weg in de winter?
Nee, niet alle merels trekken weg in de winter. Het grootste deel van de Nederlandse merels blijft het hele jaar in Nederland. Een kleiner deel vliegt in de herfst naar Engeland, Spanje of Portugal en keert in het voorjaar terug.
Wat eten merels als er sneeuw ligt?
Als er sneeuw ligt, kunnen merels moeilijker bij wormen komen. Ze schakelen dan over op bessen, gedroogd fruit en ander plantaardig voedsel. In tuinen zijn ze ook te verleiden met zachte vogelkost, appels of geweekte rozijnen.
Hoe herken je een merel in de winter?
Een mannetjesmerel is makkelijk te herkennen aan zijn gitzwarte veren en felgele snavel. Het vrouwtje is bruiner van kleur met een lichtere borst. In de winter ziet de merel er hetzelfde uit als in andere seizoenen, al zetten beide seksen hun veren wat dikker op tegen de kou.
Overleven merels strenge winters?
Merels overleven strenge winters, maar niet altijd zonder verlies. Bij langdurige vorst of veel sneeuw stijgt de sterfte onder kleine vogels. Toch herstelt de populatie zich snel zodra het weer zachter wordt, omdat merels meerdere keren per jaar jongen grootbrengen.
