Schenken voor overlijden is een manier om vermogen over te dragen aan je kinderen of andere naasten terwijl je nog leeft, zodat zij minder of geen erfbelasting hoeven te betalen over dat bedrag. Dat klinkt eenvoudig, maar de Belastingdienst houdt rekening met schenkingen die kort voor het overlijden zijn gedaan. In sommige gevallen telt een schenking toch mee als onderdeel van de erfenis.
Wanneer een schenking alsnog erfbelasting oplevert
Als de schenker overlijdt binnen 180 dagen na de schenking, behandelt de Belastingdienst die schenking als een erfenis. De ontvanger betaalt dan geen schenkbelasting, maar erfbelasting. Dit geldt voor alle schenkingen die in dat tijdvenster zijn gedaan, ook als er al aangifte schenkbelasting was ingediend. Het maakt daarbij niet uit of de schenking notarieel was vastgelegd of niet.
Concreet betekent dit: schenk je in januari en overlijdt de schenker in april van datzelfde jaar, dan valt het bedrag alsnog in de aangifte erfbelasting. De al betaalde schenkbelasting wordt dan verrekend, zodat er niet dubbel wordt betaald. Maar de tarieven en vrijstellingen van de erfbelasting gelden in plaats van die van de schenkbelasting.
De 180-dagenregel in de praktijk
De 180-dagenregel is een anti-misbruikmaatregel. Zonder die regel zou iemand op zijn sterfbed grote bedragen kunnen schenken om erfbelasting te omzeilen. Dankzij de regel geldt: hoe langer de schenker na de schenking leeft, hoe zekerder je bent dat de schenking als schenking wordt behandeld en niet als erfenis.
Stel dat een ouder in 2025 eenmalig 30.000 euro schenkt aan een kind, gebruik makend van de jaarlijkse vrijstelling. Als de ouder zes maanden later overlijdt, wordt dat bedrag alsnog bij de nalatenschap opgeteld. Het kind betaalt dan erfbelasting over het deel boven de vrijstelling voor erfbelasting. Die vrijstelling voor kinderen bij erfbelasting is hoger dan de jaarlijkse schenkingsvrijstelling, dus in dit geval kan het meevallen. Maar bij grotere bedragen of bij ontvangers die verder van de schenker af staan (neven, vrienden) kan het verschil flink zijn.
Schenken voor overlijden: aangifte schenkbelasting als de schenker is overleden
Overlijdt de schenker in 2025 of eerder, en was er een schenking in datzelfde jaar? Dan moet de ontvanger zelf aangifte schenkbelasting doen, ook als de schenker dit normaal zou regelen. De Belastingdienst verwacht dan dat de ontvanger dit zelf afhandelt. Doe je dat niet, dan riskeer je een boete of naheffing.
Tegelijk loopt er ook een aangifte erfbelasting via de notaris of de erfgenamen. De twee aangiftes staan apart van elkaar, maar de Belastingdienst koppelt ze wel aan elkaar om te controleren of de 180-dagenregel van toepassing is.
Wat telt mee als schenking bij de nalatenschap?
Niet elke vermogensoverdracht valt automatisch buiten de erfbelasting. Bij de berekening van de erfenis kijkt de Belastingdienst ook naar inbrengplicht: dit speelt als de erflater tijdens zijn leven schenkingen heeft gedaan waarbij is bepaald dat ontvangers die moeten “inbrengen” bij de verdeling van de erfenis. Dat is iets anders dan de 180-dagenregel, maar het heeft wél effect op de uiteindelijke verdeling.
Leningen aan kinderen worden in de praktijk soms als verkapte schenkingen gezien, zeker als er geen rente wordt betaald of als de lening nooit wordt teruggevorderd. De Belastingdienst kan zo’n constructie aanmerken als een belaste schenking. Laat dit soort afspraken altijd vastleggen in een notariële akte of in ieder geval schriftelijk, inclusief renteafspraken.
Slim schenken voor overlijden: waar op te letten
Schenken heeft pas écht zin als de schenker lang genoeg leeft na de schenking. Doe je dat puur om belasting te besparen, dan is timing onzeker. Wat je wel kunt doen:
- Gebruik elk jaar de jaarlijkse vrijstelling (voor kinderen naar schatting rond 6.600 euro in 2026). Zo bouw je over de jaren heen een aanzienlijk belastingvrij bedrag op.
- Maak gebruik van de eenmalig verhoogde vrijstelling voor kinderen tussen 18 en 40 jaar, bijvoorbeeld voor een eigen woning of studie.
- Leg schenkingen altijd schriftelijk vast, ook als dat niet verplicht is. Dit voorkomt discussies achteraf over wat een schenking was en wat een lening.
- Wacht bij voorkeur minstens 180 dagen na een grote schenking voordat je andere stappen zet in de nalatenschap. Dat klinkt cynisch, maar het is nu eenmaal hoe de wet werkt.
Overweeg je als schenker om alvast vermogen over te dragen? Laat je dan adviseren door een notaris of belastingadviseur. De regels rondom schenken voor overlijden zijn niet ingewikkeld, maar de gevolgen van een verkeerde inschatting kunnen groot zijn, zeker bij hogere bedragen of complexe familiestituaties.
Kort samengevat: schenken voor overlijden werkt goed als instrument om erfbelasting te beperken, mits de schenker lang genoeg daarna leeft. Overlijdt iemand binnen 180 dagen na de schenking, dan draait de Belastingdienst de constructie terug en geldt de erfbelasting alsnog. Doe je aangifte op tijd en leg alles goed vast, dan voorkom je nare verrassingen voor de ontvangers.
